Meta στο στόχαστρο της ΕΕ: Το design του Instagram και του Facebook είναι «εθιστικό»;

Φανταστείτε να μπαίνετε σε ένα σούπερ μάρκετ όπου τα ράφια είναι σχεδιασμένα για να σας κρατούν μέσα όσο το δυνατόν περισσότερο, με φώτα που τραβούν την προσοχή σας και μουσική που σας κάνει να θέλετε να περιπλανηθείτε. Ακούγεται παράλογο; Κι όμως, αυτό ακριβώς κατηγορείται η Meta ότι κάνει με το Instagram και το Facebook.

Τι καταλογίζει η ΕΕ στη Meta;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με βάση τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), άνοιξε επίσημη έρευνα για το αν ο σχεδιασμός των δύο πλατφορμών είναι παραπλανητικός και εθιστικός. Συγκεκριμένα, εστιάζει σε τρία χαρακτηριστικά: το ατέρμονο scrolling (infinite scroll), την αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο (autoplay) και τις συνεχείς ειδοποιήσεις (push notifications).

Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι αυτά τα στοιχεία εκμεταλλεύονται την ανθρώπινη ψυχολογία, δημιουργώντας έναν «βρόχο εθισμού» που κρατά τους χρήστες κολλημένους στην οθόνη για ώρες. Και το χειρότερο; Τα παιδιά και οι έφηβοι είναι τα πρώτα θύματα αυτής της τακτικής.

Γιατί είναι σημαντικό για εσάς;

Αν είστε χρήστης, μάλλον έχετε νιώσει την αίσθηση του «άλλου ενός λεπτού» που καταλήγει σε μισή ώρα χαμένη. Αν είστε επιχειρηματίας, η υπόθεση αυτή έχει τεράστιες επιπτώσεις: η ΕΕ βάζει στο στόχαστρο τα λεγόμενα «παραπλανητικά μοτίβα» (dark patterns), που χρησιμοποιούνται ευρέως από πολλές πλατφόρμες και ιστοσελίδες.

Η έρευνα της ΕΕ δεν αφορά μόνο τη Meta. Αν η απόφαση είναι καταδικαστική, θα δημιουργήσει προηγούμενο για όλες τις ψηφιακές υπηρεσίες. Οι εταιρείες θα πρέπει να επανασχεδιάσουν τις διεπαφές τους, αποφεύγοντας τεχνικές που χειραγωγούν τη συμπεριφορά των χρηστών.

Τι είναι τα dark patterns;

Είναι σχεδιαστικές πρακτικές που ωθούν τον χρήστη να κάνει κάτι που δεν θα έκανε υπό κανονικές συνθήκες. Για παράδειγμα, το να κάνετε κλικ σε ένα κουμπί «Αποδοχή όλων» για cookies, ενώ η «Απόρριψη» είναι κρυμμένη σε ένα μικρό γκρι κείμενο. Ή το ατέρμονο scrolling που σας κρατάει ατελείωτα στη ροή σας.

Η ΕΕ έχει ήδη επιβάλει πρόστιμα σε εταιρείες για τέτοιες πρακτικές, αλλά η υπόθεση Meta είναι η πρώτη που εστιάζει στον εθισμό ως αποτέλεσμα του σχεδιασμού.

Τι μπορείτε να κάνετε;

Ως χρήστης, μπορείτε να προστατευτείτε: απενεργοποιήστε τις ειδοποιήσεις, χρησιμοποιήστε εργαλεία διαχείρισης χρόνου και θυμηθείτε ότι το scrolling είναι σχεδιασμένο για να σας κρατάει, όχι για να σας εξυπηρετεί.

Ως επιχειρηματίας, ελέγξτε τον σχεδιασμό της ιστοσελίδας ή της εφαρμογής σας. Μήπως χρησιμοποιείτε ακούσια dark patterns; Η συμμόρφωση με τον DSA δεν είναι απλώς νομική υποχρέωση, αλλά και θέμα εμπιστοσύνης με τους πελάτες σας.

Η απόφαση της ΕΕ αναμένεται μέσα στο 2024. Μέχρι τότε, ας αναρωτηθούμε: πόσο ελεύθερη είναι η επιλογή μας όταν το κουμπί «Έξοδος» είναι σχεδιασμένο για να μην το πατάμε;