Προσοχή στη ρήτρα «Take or Pay» στα συμβόλαια προμήθειας: πώς να μην πληρώνετε για υπηρεσίες που δεν λάβατε ποτέ

Έχετε υπογράψει ποτέ ένα συμβόλαιο προμήθειας χωρίς να διαβάσετε τις κρυφές ρήτρες;

Φανταστείτε ότι έχετε ενεργοποιήσει μια συνδρομή για οπτική ίνα ή για προμήθεια φυσικού αερίου. Μετά από ένα μήνα μετακομίζετε, αλλά ο προμηθευτής σας ζητά να πληρώνετε παρόλα αυτά τις μηνιαίες δόσεις μέχρι τη λήξη της σύμβασης. Σας φαίνεται δίκαιο; Δυστυχώς, αυτό ακριβώς επιτρέπει η ρήτρα «Take or Pay».

Τι είναι η ρήτρα «Take or Pay»;

«Take or Pay» σημαίνει κυριολεκτικά «πάρε ή πλήρωσε». Στην πράξη, η σύμβαση σε υποχρεώνει να πληρώνεις ένα σταθερό αντάλλαγμα ανεξάρτητα από το αν χρησιμοποιείς ή όχι την υπηρεσία. Είναι μια τυπική ρήτρα σε συμβάσεις μεταξύ επιχειρήσεων (B2B), αλλά όλο και πιο συχνά τη συναντάμε και σε συμβάσεις με καταναλωτές, μεταμφιεσμένη ως «σταθερό μηνιαίο τέλος» ή «ελάχιστη εγγυημένη κατανάλωση».

Γιατί είναι παγίδα για τους καταναλωτές;

Αυτή η ρήτρα σου αφαιρεί κάθε ευελιξία. Αν χάσεις τη δουλειά σου, μετακομίσεις ή απλά δεν χρειάζεσαι πλέον την υπηρεσία, παραμένεις δεσμευμένος να πληρώνεις. Το πρόβλημα είναι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις δεν επισημαίνεται με σαφήνεια: τη βρίσκεις στο τέλος της σύμβασης, γραμμένη με μικρά γράμματα ή κρυμμένη ανάμεσα σε τεχνικούς ορισμούς.

Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα

Ο Μάρκος υπέγραψε ένα διετές συμβόλαιο για προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας με σταθερή τιμή. Μετά από έξι μήνες, μετακόμισε σε άλλη πόλη. Ο προμηθευτής του ζήτησε να πληρώσει όλες τις υπόλοιπες δόσεις (18 μήνες) επειδή η σύμβαση προέβλεπε μια ρήτρα «Take or Pay» που δεν είχε επισημανθεί. Ο Μάρκος ανακάλυψε ότι είχε υπογράψει μια δέσμευση που τον υποχρέωνε να πληρώνει ακόμα κι αν δεν κατανάλωνε πλέον ενέργεια.

Τι λέει η ελληνική νομοθεσία;

Ο Νόμος για την Προστασία του Καταναλωτή (Ν. 2251/1994) προστατεύει τους καταναλωτές από καταχρηστικές ρήτρες. Το άρθρο 2, παράγραφος 7, περίπτωση α) ορίζει ότι είναι καταχρηστικές οι ρήτρες που περιορίζουν το δικαίωμα υπαναχώρησης του καταναλωτή. Επιπλέον, το άρθρο 2, παράγραφος 1 απαιτεί οι ρήτρες να είναι διατυπωμένες με σαφή και κατανοητό τρόπο. Εάν η ρήτρα «Take or Pay» δεν έχει επισημανθεί επαρκώς ή είναι δυσανάλογη, μπορείτε να την προσβάλετε.

Πώς να προστατευτείτε;

• Διαβάζετε πάντα ολόκληρη τη σύμβαση πριν την υπογράψετε. Αναζητήστε λέξεις όπως «ελάχιστο τέλος», «υποχρέωση λήψης», «ποινή πρόωρης λύσης».
• Ζητήστε ένα αντίγραφο της σύμβασης σε ψηφιακή μορφή και ανεβάστε το στο NakedPact για αυτόματο έλεγχο των ρητρών.
• Αμφισβητήστε τη ρήτρα γραπτώς εντός 30 ημερών από την υπογραφή, εάν δεν σας εξηγήθηκε με σαφήνεια.
• Απευθυνθείτε σε μια ένωση καταναλωτών ή σε δικηγόρο εξειδικευμένο στο δίκαιο του καταναλωτή.

Ο ρόλος του NakedPact

Με το NakedPact μπορείτε να ανεβάσετε το ύποπτο συμβόλαιο και να λάβετε μια άμεση ανάλυση των πιθανά καταχρηστικών ρητρών. Το σύστημά μας συγκρίνει το κείμενο με την ισχύουσα νομοθεσία και σας επισημαίνει τα κρίσιμα σημεία. Μην υπογράφετε ποτέ στα τυφλά: χρησιμοποιήστε το NakedPact για να είστε σίγουροι για το τι αποδέχεστε.

Έχετε ήδη υπογράψει συμβόλαιο με ρήτρα «Take or Pay»; Ανεβάστε το έγγραφο στο NakedPact και ανακαλύψτε αν μπορείτε να ζητήσετε επιστροφή χρημάτων.

Εμβάθυνση: Γιατί η ρήτρα «Take or Pay» είναι τόσο ύπουλη;

Η ρήτρα «Take or Pay» προέρχεται από εμπορικές συμβάσεις μεταξύ μεγάλων εταιρειών, με σκοπό να εξασφαλίσει στους προμηθευτές σταθερές ταμειακές ροές. Τα τελευταία χρόνια έχει εισαχθεί και σε συμβάσεις καταναλωτών, κυρίως στους τομείς της ενέργειας, των τηλεπικοινωνιών και των συνδρομών σε ψηφιακές υπηρεσίες. Το πρόβλημα είναι ότι συχνά συγκαλύπτεται με τεχνικούς όρους όπως «χρέωση διαθεσιμότητας» ή «σταθερό μη επιστρεπτέο ποσό». Ο μέσος καταναλωτής δεν αντιλαμβάνεται ότι έχει αποδεχθεί μια διαρκή υποχρέωση πληρωμής, ακόμη και σε περίπτωση πρόωρης καταγγελίας.

Από νομική άποψη, η ελληνική νομολογία είναι διχασμένη. Από τη μία πλευρά, ο Άρειος Πάγος έχει κρίνει ότι οι ρήτρες που περιορίζουν το δικαίωμα καταγγελίας είναι άκυρες εάν δεν έχουν εγκριθεί ειδικά εγγράφως (ΑΠ 14828/2017). Από την άλλη, πολλά πρωτοβάθμια δικαστήρια έχουν θεωρήσει έγκυρες τις ρήτρες «Take or Pay» εάν εξισορροπούνται από έκπτωση στο τιμολόγιο. Το πρόβλημα είναι ότι συχνά η έκπτωση είναι ελάχιστη και η ποινή δυσανάλογη.

Μια άλλη κρίσιμη πτυχή είναι η διαφάνεια της πληροφόρησης. Ο προμηθευτής θα πρέπει να εξηγεί στον καταναλωτή, πριν από την υπογραφή, την ύπαρξη της ρήτρας και τις συνέπειές της. Σε πολλές περιπτώσεις, ωστόσο, η ρήτρα περιλαμβάνεται σε μια τυποποιημένη σύμβαση και ο καταναλωτής την ανακαλύπτει μόνο όταν επιθυμεί να καταγγείλει τη σύμβαση. Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να συνιστά αθέμιτη εμπορική πρακτική κατά το Ν. 2251/1994 (όπως ισχύει).

Τέλος, υπάρχει το ζήτημα της αναλογικότητας. Μια ρήτρα «Take or Pay» που επιβάλλει την πληρωμή ολόκληρου του υπολειπόμενου τιμήματος (π.χ. 18 μήνες από τους 24) χωρίς καμία μείωση για τα έξοδα που εξοικονόμησε ο προμηθευτής θεωρείται καταχρηστική. Ο καταναλωτής μπορεί να ζητήσει τη μερική ακυρότητα της ρήτρας και την επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.

Με το NakedPact, μπορείτε να ανεβάσετε τη σύμβαση και να λάβετε μια λεπτομερή αναφορά που επισημαίνει την ύπαρξη καταχρηστικών ρητρών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του τύπου «Take or Pay». Μην περιμένετε να παγιδευτείτε: δράστε άμεσα.